ကမၻာ႔ပထမဆံုးေသာ တြင္းနက္ဓာတ္ပံုရဲ႕ ေနာက္ကြယ္ကပဲ့ကိုင္ရွင္ Katie Bourman

National Science Foundation, Times

လေပၚမွာရွိေနတဲ့ လိေမၼာ္သီးတစ္လံုးကို သင္ကကမၻာေျမေပၚကေန စမတ္ဖုန္းကင္မရာကိုအသံုးျပဳၿပီး ဓာတ္ပံုရိုက္ၾကည့္မယ္ဆိုပါစုိ႕။ ျဖစ္ႏုိင္ပါ့မလား။ အာကာသထဲတြင္းနက္ႀကီးေတြရဲ႕တကယ့္ပံုပန္းသ႑ာန္အစစ္အမွန္ရဲ႕ ပံုကိုဓာတ္ပံုရိုက္ကူးမယ္ဆိုတဲ့ သိပၸံပညာရွင္တို႕ရဲ႕ သုေတသနလုပ္ငန္းႀကီးဟာလည္း ထိုနည္းလည္းေကာင္းပါပဲ။

National Science Foundation

သုိ႕ေပမယ္လည္း မျဖစ္ႏုိင္ဘူးဆိုတာ ေလာကမွာမရွိဘူးဆိုတဲ့ ဆိုရိုးအတုိင္း ၂၀၁၉ ဧၿပီလ ၁၀ ရက္၊ ဗုဒၶဟူးေန႕မွာေတာ့ ကမၻာ႕သမုိင္းတစ္ေလွ်ာက္ ပထမဦးဆံုးအျဖစ္ မွတ္ေက်ာက္တင္ႏိုင္မယ့္ အာကာသထဲက တြင္းနက္ႀကီးတစ္ခုရဲ႕ပံုရိပ္ကို ကမၻာေျမကေနလွမ္းၿပီး မွတ္တမ္းတင္ႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။

Facebook

ႏိုင္ငံတကာမွသုေတသီသိပၸံပညာရွင္ေပါင္း အေယာက္ ၂၀၀ ေလာက္ဟာ ဒီဓာတ္ပံုနဲ႕ပတ္သက္ၿပီး အစစ္အမွန္ျဖစ္ေၾကာင္း ထုတ္ေဖာ္သြားခဲ့ပါတယ္။ တစ္ကမၻာလံုးကလူေတြကို အုပ္အုပ္ထသြားေစေလာက္တဲ့ ေအာင္ျမင္မႈႀကီးတစ္ခုကို ဟားဗက္ကသုေတသနဌာနမွာ ေတြ႕ရွိခဲ့ေပမယ့္ ဒီတြင္းနက္ႀကီးရဲ႕ ပံုရိပ္ကိုဖမ္းယူႏုိင္ဖို႕ အဓိကဦးေဆာင္ခဲ့သူကေတာ့ Katherine Bouman (Katie Bouman) ဆိုတဲ့ အမ်ိဳးသမီးပဲျဖစ္ပါတယ္။ Katie Bouman ဟာ အသက္ ၂၉ ႏွစ္သာရွိေသးတဲ့ ကြန္ျပဴတာသိပၸံေက်ာင္းဆင္းတစ္ေယာက္ပါ။ California Institute of Technology မွာ လက္ေထာက္ပါေမကၡအျဖစ္ လုပ္ကိုင္ေနၿပီး Event Horizon Telescope ဆိုတဲ့ ပေရာဂ်က္အဖြဲ႕အစည္းမွာ သိပၸံပညာရွင္သူေတသီတစ္ဦးအျဖစ္ အလုပ္လုပ္ေနသူတစ္ေယာက္ျဖစ္ပါတယ္။

READ
မိမိမွာ ႏွစ္ဖက္ခၽြန္ျဖစ္တယ္လို႔ ဖြင့္ဟခဲ့တဲ့ အေမရိကန္အဆိုေတာ္ အာရြန္ကာတာ
Times Magazine

Katie Bouman ဟာ ဒီပေရာဂ်က္အဖြဲ႕ထဲ လြန္ခဲ့တဲ့ ၆ ႏွစ္ေလာက္ကတညး္က ဝင္ေရာက္ခဲ့တာျဖစ္ၿပီး အလုပ္စစဝင္ၿပီး ေတာ္ေတာ္ၾကာတဲ့အထိ တြင္းနက္ေတြအေၾကာင္းကို ေသေသခ်ာခ်ာ မသိေသးပါဘူး။ ကြန္ျပဴတာသိပၸံဘြဲ႕ရတစ္ေယာက္ျဖစ္ၿပီး လွ်ပ္စစ္အင္ဂ်င္နီယာဘြဲ႕ကိုသာ ရရွိခဲ့သူျဖစ္တာေၾကာင့္ ဒီပေရာဂ်က္မွာ ပါဝင္ခဲ့တယ္ဆိုတာဟာလည္း ကြန္ျပဴတာနဲ႕ပတ္သက္တဲ့ PhD ဘြဲ႕ကို ယူမွာမို႕လို႕သာ လိုအပ္တဲ့အတြက္ ပါဝင္ခဲ့ျခင္းျဖစ္ပါတယ္။

Facebook

အဖြဲ႕ရဲ႕ အာကာသနဲ႕ပတ္သက္တဲ့လုပ္ငန္းေတြ၊ အေဝးၾကည့္မွန္ေျပာင္းအလုပ္လုပ္ပံုေတြနဲ႕ အာကာသအေၾကာင္းေတြကို အဖြဲ႕မွာလုပ္ကိုင္ရင္း တီးမိေခါက္မိရွိလာခဲ့ပါတယ္။ နဂိုကတည္းက Katie Bouman ရဲ႕ ဗီဇက မရွိဘူးဆိုတဲ့အရာေတြကို လိုက္လံစူးစမ္းရွာေဖြရတာ ႀကိဳက္တတ္သူတစ္ေယာက္ပါ။ ဒါေၾကာင့္လည္း အဖြဲ႕အစည္းနဲ႕မဆုိင္ဘဲ သူမတစ္ေယာက္တည္း ၾကားဖူးနားဝရွိေနတဲ့ တြင္းနက္ရဲ႕ ပံုရိပ္ကို ဖမ္းယူႏိုင္မယ့္ algorithm ကို လြန္ခဲ့တဲ့သဳံးႏွစ္က ရွာေတြ႕ခဲ့ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့လည္း သူမဟာ တယ္လီစကုတ္ပညာရွင္တစ္ေယာက္မဟုတ္ဘဲ အင္ဂ်င္နီယာ-ကြန္ျပဴတာသိပၸံသမားတစ္ေယာက္ျဖစ္ေနတဲ့အတြက္ ဒီျဖစ္ႏုိင္ေခ်ရွိတဲ့ algorithm ကို ပံုေဖာ္ဖို႕ အလုပ္လုပ္ေနတဲ့ Event Horizon Telescope က လုပ္ေဖာ္ကိုင္ဖက္ေတြကို အကူအညီေတာင္းခဲ့ပါတယ္။

NASA_ESA_Hubble Heritage Team (STScI_AURA)_P. Cote (Herzberg Institute of Astrophysics)_E. Baltz (Stanford University)
Chandra X-ray, Center of M87

ပေရာဂ်က္အဖြဲ႕အစည္းထဲ သိပၸံပညာနဲ႕သက္ဆုိင္တဲ့နယ္ပယ္ေလာကသားေတြျဖစ္တဲ့ ရူပေဗဒပညာရွင္ကစလို႕ သခ်ၤာပညာရွင္ေတြအထိ ပါတဲ့အတြက္ေၾကာင့္ သီအိုရီပိုင္းပိုင္ပိုင္ႏိုင္ႏိုင္သိၿပီး အာကာသနဲ႕ပတ္သက္လို႕လည္း Katie Bouman ထက္ပိုနီးစပ္သူေတြပါ။ ၃ ႏွစ္ၾကာေအာင္ Katie Bouman ရဲ႕ algorithm ကို ပံုေဖာ္ဖို႕အတြက္ အဖြဲ႕အစည္းတစ္ခုလံုး အားႀကိဳးမာန္တက္နဲ႕ ႀကိဳးစားခဲ့ၾကပါတယ္။ တြင္းနက္ရွိမယ္လို႕ တြက္ခ်က္မိတဲဲ့ အလင္းႏွစ္ ၅၄ သိန္းအကြာက M87 နဂါးေငြ႕တန္းတြင္းက တြင္းနက္ရွိေၾကာင္း သက္ေသျပႏိုင္မယ့္အခ်က္ေတြကို အခ်ိန္ ၂ ႏွစ္ေက်ာ္ၾကာေအာင္ ေရဒီယိုလိႈင္းကတစ္ဆင့္ ဖမ္းယူစုစည္းခဲ့ရပါတယ္။ အဲဒီအခ်ိန္အထိ M87 နဂါးေငြ႕တန္းထဲ တြင္းနက္ရွိမရွိဆိုတာ မေသခ်ာေသးပါဘူး။

READ
႐ုရွားကာကြယ္ေရးဝန္ႀကီးဌာနရဲ႕ ေျပာေရးဆုိခြင့္ရွိသူအျဖစ္ခန္႔အပ္ခံရတဲ့ မိန္းမလွေလး
EHT Collaboration et al 2019

အလင္းႏွစ္သိန္းဆယ္ခ်ီကြာေဝးတဲ့ေနရာက တြင္းနက္ကိုဓာတ္ပံုရိုက္ဖို႕ဆိုတာက ပံုမွန္ဓာတ္ပံုရိုက္သလိုမ်ိဳးလိုခ်င္တဲ့ပံုရိပ္ကို တစ္ခါတည္းနဲ႕စကၠန္႕ပိုင္းအတြင္း ဖမ္းယူႏုိင္တာမ်ိဳးမဟုတ္ပါဘူး။ ဒီပထမဆံုးတြင္းနက္ပံုကို အခုလိုမ်ိဳးျမင္ရဖို႕အတြက္ဆိုရင္ Katie Bouman တြက္ခ်က္ထားတဲ့ algorithm ကို သံုးၿပီး ေရဒီယိုလိႈင္းကေပးပို႕လိုက္တဲ့ ပံုေတြအကုန္လံုးကို တစ္ခုခ်င္းဆက္ၿပီးေတာ့မွ ရုပ္လံုးေပလာခဲ့တာပါ။

Katie Bouman ဟာ ာ ၃၀% ေသာ ကမၻာ႕သိပၸံပညာရွင္အမ်ိဳးသမီးေတြထဲကမွ ထူးခၽြန္ေျပာင္ေျမာက္ၿပီး ကမၻာမွာသမိုင္းတြင္ေစမယ့္ ရွာေဖြေတြ႕ရွိမႈႀကီးတစ္ခုျဖစ္လာေစဖို႕ႊတြက္ လွပတဲ့မီးပြားေလးတစ္ပြင့္ပါပဲ။

Facebook

Source: CNN, Times

Penny

SHARE